katalog stron

Polskie Stowarzyszenie Pomocy Chorym na Szpiczaka

Centrum Leczenia Szpiczaka

.:: Strona główna :: Dodaj do ulubionych ::.

Większość ludzi musi zachorować, by zdać sobie sprawę z cudowności życia.

 
Menu
 

Słowniczek terminów medycznych

Agranulocytoza 

Agranulocytoza (gr.a - nie, łac. granulum - ziarnko, gr. kýtos - komórka) - to ciężka, często śmiertelna choroba krwi polegająca na drastycznym niedoborze krwinek białych - granulocytów obojętnochłonnych w wyniku zniszczenia granulocytów bądź ich prekursorów w szpiku kostnym na skutek działania przeciwciał bądź substancji toksycznych. Objawia się upośledzeniem odporności i rozwojem zakażeń, najczęściej w jamie ustnej na migdałkach w postaci owrzodzeń. W leczeniu próbuje się określić i opanować przyczynę zaburzeń, dążąc do eliminacji czynnika szkodliwego. Obowiązuje ochrona przed zakażeniami, natomiast kiedy już pojawi się infekcja, stosuje się silne antybiotyki. Ponadto podaje się czynniki wzrostowe dla neutrofili: G-CSF i GM-CSF. Wśród substancji wywołujących agranulocytozę znajdują się liczne leki, np. pirazolony (metamizol, składnik aktywny pyralginy, aminofenazon, składnik pyramidonu), a także tiouracyl.

Agregacja 

Agregacja płytek krwi, zlepianie się płytek krwi po uszkodzeniu tkanki, w wyniku czego powstaje czop zamykający uszkodzone naczynie krwionośne. Agregacja płytek krwi jest jednym z procesów warunkujących krzepnięcie krwi, w którym uczestniczy także wiele innych czynników.

Alkilujące środki

Często używane w leczeniu nowotworów  Cytostatyczne środki. Melfalan i cyklofosfamid są szczególnie dobrze znane w leczeniu szpiczaka. "Alkilujące" odnosi się do sposobu, w jaki środki chemioterapeutyczne oddziałują z DNA w złośliwych komórkach, blokując ich podział i rozmnażanie.

Allogeniczny

Allos, z greckiego = inny, odmienny. W tym kontekście, przeszczepienie szpiku kostnego od innej osoby. Warunkiem wstępnym do niego jest to, aby charakterystyka komórek dawcy i biorcy w znaczącej mierze się pokrywała.

Anamneza 

Historia choroby; natura, początki i przebieg (obecnych) komplikacji omawianych z chorym podczas konsultacji medycznych.

Anemia 

Deficyt krwi, redukcja liczby czerwonych krwinek, hemoglobiny, lub ogólnie objętości krwi.

Antybiotyki 

Lekarstwa niszczące bakterie. Antybiotyki są używane do leczenia chorób i infekcji spowodowanych bakteriami.

Antyemetyk 

Lek zapobiegający lub zmniejszający nudności i wymioty . Używany przede wszystkim w leczeniu efektów ubocznych chemioterapii i radioterapii.

Antygeny 

Szczególna struktura na powierzchni komórki bakterii, wirusa lub grzyba. Gdy ciało zostaje zaatakowane przez takie patogeny, plazmocyty powstałe z  Limfocytów B tworzą antyciała.

Aplazja 

U chorych na choroby nowotworowe: słaba morfologia krwi, przypisywana działaniom chemio- i radioterapii.

Apoptoza

Apoptoza to zaprogramowana śmierć komórki - dzięki temu mechanizmowi usuwane są zużyte lub uszkodzone komórki. Można ją przyrównać do zaplanowanego samobójstwa komórki w organizmie wielokomórkowym mające na względzie dobro całego organizmu. W odróżnieniu od martwicy, gdzie dochodzi do uszkodzenia jakimś zewnętrznym czynnikiem, apoptoza jest zjawiskiem naturalnym w rozwoju i życiu organizmów. Termin apoptoza wprowadzono w 1972 roku i z greckiego oznacza nie śmierć komórki ale opadanie liści i kwiatów. Apoptoza, w odróżnieniu od nekrozy, polega na kurczeniu się komórki poprzez utratę wody.

Asymptomatyczna

Choroba bez objawów czy dolegliwości.

Autologiczny 

Autos, z greckiego = wytworzony przez samo ciało, nie sprowadzony z zewnątrz. Tutaj: przeszczepienie zwrotne komórek własnych szpiku kostnego.

Bazofil

(granulocyt zasadochłonny)

Rodzaj białej krwinki (leukocytu), o zasadochłonnych ziarnistościach, wybarwiających się na niebiesko. Zazwyczaj bazofile stanowią 1% lub mniej całkowitej liczby krwinek białych, lecz może ulegać zmianie w wyniku różnych chorób.

Biopsja 

Tkanka zostaje usunięta za pomocą przyrządu (na przykład specjalnej kaniuli, szczypców, lub skalpela) i zbadana następnie pod mikroskopem. Opisywana bądź według techniki usuwania (na przykład biopsja igłowa), bądź też według miejsca, z którego została pobrana tkanka (np. biopsja błony śluzowej).

Bisfosfoniany 

Leki zmniejszające działalność osteoklastów i w ten sposób leczące zagrażający życiu stan  Hipercalcemii, a także dodatkowo uśmierzające ból i zmniejszający ryzyko destrukcji kości.

Blasty

Niedojrzałe prekursory białych krwinek.

Chemioterapia

Leczenie substancjami chemicznymi, które hamują wzrost komórek nowotworowych w organizmie. Termin najczęściej używany do określenia chemioterapii cytostatycznej, to jest do zwalczania komórek nowotworowych poprzez użycie leków, które utrudniają podział komórek ( Cytostatyczne środki).

Chromosom

Struktura o kształcie nici zawarta w każdym jądrze komórkowym, zawierająca czynniki dziedziczenia (geny), składająca się z DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy, materiał genetyczny) oraz białka (zazwyczaj histony). Prawidłowa komórka ludzka zawiera 46 chromosomów lub 22 pary homologiczne i 1 parę chromosomów płciowych; od każdego z rodziców dziedziczy się po jednym z każdej pary chromosomów.

Cyklofosfamid

Cyclophosphamide, nazwa handlowa Endoxan - Asta (ATC: L 01 AA 01) lek cytostatyczny, należący do leków alkilujących. Jest oksazafosforynową pochodną iperytu azotowego. Jego działanie polega na związaniu sąsiadujących ze sobą nici DNA, co doprowadza do zakłócenia czynności życiowej komórki, a w konsekwencji do jej zgonu. Jest cytostatykiem fazowo-niespecyficznym, swoistym dla cyklu komórkowego. Jest, podobnie jak doksorubicyna, jednym z najczęściej stosowanych cytostatyków.

Najważniejsze działania niepożądane (uboczne) cyklofosfamidu:
supresja szpiku (leukopenia i trombocytopenia), nudności i wymioty, jadłowstręt, włóknienie płuc, uszkodzenie mięśnia sercowego (w większych dawkach), zapalenie pęcherza moczowego, wyłysienie, wtórne nowotwory (szczególnie w drogach odprowadzających mocz).

Cyklofosfamid można podawać doustnie (w tabletkach) lub dożylnie w postaci wlewu kroplowego.

Cytokiny 

Substancje posłańcy , za pomocą których, na przykład, komórki obronne organizmu komunikują się ze sobą.

Cytostatyczne środki 

Leki, które przede wszystkim hamują rozwój komórek nowotworowych, ale także powodują uszkodzenie prawidłowych komórek organizmu. Pod tym względem podział komórek jest często utrudniony ( Chemioterapia).

Czynniki wzrostu 

Leki, które mogą przyspieszyć wzrost granulocytów, na przykład po chemioterapii.

Diagnostyka 

Określenie zbiorcze dla wszystkich badań prowadzących do rozpoznania choroby.

Dioksyny 

Toksyczne związki chemiczne (lepiej znane jako tak zwana trucizna Seveso) które są produktem ubocznym pewnych procesów technicznych; są one całkowicie nierozpuszczalne w wodzie,  ulatniają się bardzo wolno i w ogromnym stopniu przenikają do środowiska wiążąc się z pyłem i drobinkami kurzu; mogą powodować choroby nowotworowe.

Dożylny

Wstrzykiwanie leku lub substancji płynnej bezpośrednio do żył.

Elektrofereza

Frakcjonowanie białek w polu elektrycznym. Umożliwia zarówno obliczenie ilości, jak i na potwierdzenie monoklonalnej immunoglobuliny. Elektroforeza jest używana zarówno w diagnostyce, jak i monitorowaniu leczenia.

ELISA 

(ang. enzyme-linked immunosorbent assay), czyli test immunoenzymatyczny lub immunoenzymosorbcyjny, jest jednym z najpowszechniej stosowanych testów w badaniach biomedycznych, zarówno naukowych, jak i diagnostycznych. Służy on do wykrycia określonych białek w badanym materiale z użyciem przeciwciał poliklonalnych lub monoklonalnych skoniugowanych z odpowiednim enzymem.

Enzymy 

Białka w organizmie człowieka, które mają bardzo zróżnicowane zadania. Mieszanki enzymów są produkowane na przykład przez żołądkowo-jelitową błonę śluzową, wątrobę, pęcherzyk żółciowy i trzustkę, i służą do rozdrabniania lub trawienia pokarmów.

Eozynofil

Granulocyt kwasochłonny, krwinka kwasochłonna, Eo – rodzaj krwinek białych, które zawierają w cytoplazmie ziarnistości, które przy barwieniu eozyną barwią się na kolor ceglasto-czerwony. Granulocyty kwasochłonne należą do komórek układu odpornościowego, które odgrywają zasadniczą rolę w zwalczaniu pasożytów oraz reakcjach alergicznych.

Erytrocyty

Czerwone krwinki, odpowiedzialne za transport tlenu krwioobiegiem.

Erytroblastopenia

Rzadka choroba krwi u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek.

Wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zwana inaczej erytroblastopenią.

Wyraźny związek tej rzadkiej choroby krwi występuje przy stosowaniu preparatów erytropoetyny ordynowanych pacjentom z przewlekłą niewydolnością nerek.

Przewlekła niewydolność nerek powstaje przede wszystkim na skutek procesów zapalnych toczących się w nerkach - koło 50% przypadków, cukrzycy ok.16% przypadków, nadciśnienia ok.7%, bywają też inne przyczyny. Szacuje się, że dysfunkcja nerek to w naszym kraju problem około 100 tysięcy osób, z których nie wszystkie się leczą.

Nerki chorego z przewlekłą niewydolnością nie tylko nie oczyszczają prawidłowo organizmu, ale także nie produkują hormonu erytropoetyny, niezbędnego do produkcji czerwonych krwinek. Stąd, w celu zapobieżenia niedokrwistości, w zdecydowanej większości przypadków, konieczne jest podawanie tego hormonu w postaci preparatu epoetyny

Eozynofilia

Zwiększenie liczby eozynofilów w rozmazie krwi powyżej 4%.

Do eozynofilii może dochodzić w następujących chorobach: alergia, choroby pasożytnicze, kolagenozy, ziarnica złośliwa, jako objaw zdrowienia w przebiegu infekcji, płonica, choroba Addisona, Zespół Churga i Strauss.

Etopozyd 

(etoposide phosphate, ATC: L 01 CB 01) – półsyntetyczna pochodna podofilotoksyny o działaniu cytostatycznym. Należy do leków fazowo-specyficznych (działa w interfazie). Jego mechanizm działania nie jest do końca poznany. Wiadomo jedynie, że zatrzymuje rozwój komórkowy powodując zerwanie jednoniciowego i dwuniciowego DNA.

Działania niepożądane: supresja szpiku, nudności i wymioty (o lekkim lub średnim nasileniu), skurcz oskrzeli, zapalenie błon śluzowych, uczucie niesmaku w ustach, łysienie (u 50% pacjentów), wtórne białaczki.

Etopozyd najczęściej podawany jest dożylnie we wlewie trwającym ok.2h, lub doustnie (kapsułki)
Nazwy handlowe: Etoposide - Ebewe, Lastet, Vepesid

Frakcjonowanie

Tutaj: dzielenie serii naświetlań na osobne sesje.

Gammapatia monoklonalna.

Grupa chorób, których charakterystyczną cechą jest rozrost pojedynczego klonu plazmocytów (komórek plazmatycznych), wytwarzających jednorodne białko monoklonalne (tak zwane białko M), składające się z 2 łańcuchów ciężkich tej samej klasy oraz z 2 łańcuchów lekkich tego samego rodzaju.

Gammapatie monoklonalne dzieli się na:

MGUS - gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu

(ang. - Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance).

MGUS łagodna powodująca nadmierną produkcję immunoglobuliny G, immunoglobuliny A bądź immunoglobuliny D. Rzadziej schorzenie dotyczy nadmiernej produkcji immunoglobuliny M

MGUS towarzysząca innym chorobom

idiopatyczny białkomocz Bence'a Jonesa

Złośliwa gammapatia monoklonalna

szpiczak plazmocytowy (zwany też szpiczakiem mnogim)

białaczka plazmocytowa

makroglobulinemia Waldenströma

choroba łańcuchów ciężkich

skrobiawica

zespół POEMS

Glikoproteina

Glikoproteiny - wielkocząsteczkowe związki białek złożonych i wielocukrów (lub pochodnych cukrów), występujące w osoczu krwi, erytrocytach, błonach komórkowych i tkankach łącznych. Są m.in. składnikiem śluzowych wydzielin zwierząt (nadają lepkość ślinie). 

Do glikoprotein należą hormony gonadotropowe przysadki, substancje grupowe krwi, albumina jaja.

Granulocyty

Podgrupa białych krwinek, bardzo ważnych przy zwalczaniu infekcji.

Grasica

Gruczoł umiejscowiony za mostkiem; należy do układu limfatycznego jest częścią układu odpornościowego organizmu.

Hemoglobina 

Barwnik krwi nadający erytrocytom czerwony kolor czerwone krwinki, odpowiedzialny między innymi za transport i wiązanie tlenu.

Hematokryt HCT

Hematokryt (liczba hematokrytowa) jest to stosunek objętości elementów morfotycznych krwi do całkowitej objętości krwi. Wyrażany zwykle w procentach lub w tzw. frakcji objętości. Prawidłowe wskaźniki: dla kobiet: 37-47%, dla mężczyzn: 42-52%,
dla niemowląt i dzieci: 30-40%.
Spadek poziomu hematokrytu może świadczyć o przewodnieniu albo niedokrwistości (np. białaczka), natomiast zwiększenie następuje w nadkrwistości (np. czerwienica). Podwyższony poziom świadczy najczęściej o odwodnieniu lub jest wynikiem nadprodukcji erytrocytów. Hematokryt często oznacza się skrótem HCT.

Hemoglobina (Hb lub HGB) 

Czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego funkcją jest przenoszenie tlenu - przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach. Mutacje genu hemoglobiny prowadzą do chorób dziedzicznych: anemii sierpowatej, talasemii lub rzadkich chorób zwanych hemoglobinopatiami.

Normy ilości hemoglobiny we krwi dorosłego człowieka wynoszą około 11,0-17,5 g/dl, jednak ze względu na różne metody pomiarowe każde laboratorium analityczne ustala własne normy (zwykle podyktowane przez producenta analizatora). Należy również zaznaczyć, że fizjologicznie stężenie hemoglobiny u mężczyzn jest wyższe niż kobiet.

Hipercalcemia (hiperkalcemia) 

Nadmiernie podwyższony poziom wapnia w surowicy krwi; tej komplikacji można zaradzić poprzez przeprowadzenie terapii bisfosfonianami.

HLA 

Ludzkie antygeny leukocytarne (skrót od ang. "Human Leukocyte Antigens"). Określa to unikalną charakterystykę tkanki. Są one z góry ustalone w genotypie. Określenie typu HLA jest bardzo istotne przy przygotowaniu do transplantacji allogenicznej. Im większe podobieństwo wykazuje organ dawcy i biorcy, tym większa szansa na udany przeszczep komórek macierzystych.

Hormony 

Substancje posłańcy znajdujące się w organizmie człowieka. Nawet przy bardzo małej koncentracji wpływają na metabolizm organizmu. Regulują procesy takie jak wzrost, zachowania seksualne czy trawienie pokarmów i docierają do miejsca działania przez krew lub limfę.

Immunoglobiny (IgA, IgG, IgM)

Przeciwciałami albo immunoglobulinami nazywa się białka wydzielane przez komórki plazmatyczne (czyli pobudzone limfocyty B) w odpowiedzi immunologicznej typu humoralnego, które mają zdolność do swoistego rozpoznawania antygenów.

Poliklonalne immunoglobuliny, to jest mieszanka immunoglobulin od dawców, są podawane w celu wzmacniania słabego systemu obronnego. Paraproteina występujące u chorych na szpiczaka mnogiego/plazmacytomę jest monoklonalną immunoglobuliną.

Infekcja 

Inwazja i rozmnażanie się patogenów w organizmie powodujących choroby.

Infiltracja plazmocytów 

Naciek tkanek organizmu przez plazmocyty.

Infuzja 

Wprowadzenie płynu (na przykład roztworu saliny) do organizmu, zwłaszcza poprzez krew (Dożylny).

Interferony (IFN, ATC: L 03 AB)

Substancje posłańcy, za pomocą których komunikują się między sobą komórki obronne. 

Substancje pochodzenia białkowego (dokładniej glikoproteid), która wpływa hamująco na proces produkcji większości białek, w tym wirusowych w komórkach.

Dzisiaj substancje te mogą być produkowane sztucznie i używane w leczeniu różnych form chorób nowotworowych.

Klirens kreatyniny

Badanie pomocne w ocenie i wykrywaniu nieprawidłowości funkcji nerek.

Inne nazwy: GFR, współczynnik przesączania kłębuszkowego

Badanie wykonuje się w przypadkach podejrzenia obecności czynników wpływających na czynność nerek, takich jak niedrożność w obrębie nerki, ostra lub przewlekła niewydolność nerek lub innych chorób, jak zastoinowa niewydolność serca.

Patrz też: Kreatynina.

Klon - Monoklonalny.

Komórki macierzyste 

Komórki prekursory krwi, z których rozwijają się białe i czerwone krwinki, a także płytki krwi. Komórki macierzyste mogą być zawarte w szpiku kostnym i częściowo we krwi. Mogą zostać one stamtąd pozyskane do przeszczepu, wyleczone i zwrócone dawcy ( Autologiczny przeszczep komórek macierzystych), lub przeszczepione do identycznego biorcy z identycznym układem HLA (przeszczep  Allogeniczny).

Komputerowa tomografia emisyjna i rezonans magnetyczny 

Komputerowa tomografia emisyjna i rezonans magnetyczny to procesy generowania obrazów poprzez wykorzystanie elektromagnetycznych wibracji części składowych tkanki w sztucznie wytworzonym polu magnetycznym. Obrazuje ona wewnętrzne struktury ciała w wysokiej rozdzielczości, przez co zapewnia dokładne zdjęcia przekrojowe.  Komputerowa tomografia emisyjna jest często nieodpowiednia dla pacjentów z rozrusznikami serca, szczególnie zaniepokojonych chorych, czy dla ludzi, którzy mogą być poddawani tylko krótkotrwałym badaniom.

Kreatynina 

Kreatynina jest organicznym związkiem azotowym, produktem rozpadu kreatyny, wykorzystywanej przez mięśnie w celu magazynowania i przekazywania energii.

Ilość kreatyniny wytwarzanej przez organizm zależy od masy mięśniowej i jest stała dla danej osoby. Jest ona usuwana z organizmu w kłębuszkach nerkowych (jednostki filtrujące przepływającą przez nie krew). Ilość kreatyniny pobranej z krwi zależy od zdolności filtracyjnych kłębuszków oraz dopływu krwi do nerek. Jeżeli kłębuszki są uszkodzone, lub też przepływ krwi jest wolniejszy, mniejsza ilość kreatyniny zostaje usunięta z krwi i uwolniona do moczu.

Laminektomia

Zabieg na kręgosłupie, polegający na usunięciu jednego lub kilku łuku kręgów. Metoda ta umożliwia dostęp do kanału kręgowego i zawartego w nim rdzenia kręgowego. Blaszkę łuku kręgowego usuwa się obustronnie. Najczęściej zabieg ten jest stosowany w przypadku zapadniętego lub wpuklającego się dysku międzykręgowego, ropniaka opony rdzenia

kręgowego (u osób wyniszczonych, z cukrzycą, z przewlekłą niewydolnością nerek).

Leukocyty 

Białe krwinki krwi. Odgrywają główną rolę w walce organizmu z infekcjami. Komórki te dzielą się na trzy główne grupy:  Granulocyty,  Limfocyty,  Monocyty. U zdrowych osób tylko mała część leukocytów obecnych w organizmie znajdowana jest we krwi; większość leukocytów jest zawarta w szpiku kostnym lub w różnorakich organach i tkankach. Zwiększona liczba leukocytów we krwi jest oznaką choroby.

Leukocytoza 

Leukocytoza jest to zwiększona liczba krwinek białych (leukocytów) (oznaczenie: WBC - ang. white blood cells) w morfologii krwi obwodowej. Na liczbę leukocytów we krwi składają się różne rodzaje krwinek: neutrofile (do 70%), eozynofile (do 4%), bazofile (do 1%), limfocyty (20-25%) oraz monocyty (do 8%).

W zależności od tego, który z rodzajów leukocytów występuje we krwi obwodowej w zwiększonej ilości (parametry uzyskiwane poprzez wykonanie rozmazu krwi obwodowej) mówimy o neutrofilii, eozynofilii, bazofilii, limfocytozie lub monocytozie.

Leukopenia 

Leukopenia lub leukocytopenia - to stan hematologiczny objawiający się obniżeniem WBC (ang.White Blood Cell) - czyli leukocytów we krwi obwodowej (norma 4.000-10.000).

Może być spowodowana przez różne czynniki m.in choroby nowotworowe krwi tj. białaczkę, czy też nieprawidłowy rozwój linii komórkowej w szpiku czerwonym. Wśród chorób potencjalnie mogących być przyczyną leukopenii należy wymienić: przewlekłe choroby krwi i szpiku kostnego (w tym białaczki), ostre i przewlekłe zatrucia substancjami organicznymi (rozpuszczalniki, farby olejne, benzen itp.), choroby powodujące powiększenie śledziony (np. nadciśnienie wrotne, przewlekłe choroby wątroby), ciężkie przewlekłe niedożywienie lub ciężki przewlekły stres oraz wpływ przewlekle stosowanych leków.

Limfocyty 

Podgrupa białych krwinek, pomagająca zwalczać choroby i substancje obce, dzieląca się na dwa podtypy  Limfocyty B i  Limfocyty T. Tylko mała ilość limfocytów znajduje się we krwi, a pozostałe znajdują się w organach limfatycznych (takich jak grasica czy śledziona), gdzie się namnażają.

Limfocyty B 

Podgrupa limfocytów, która dojrzewa w szpiku kostnym, w węzłach chłonnych, śledzionie i w innych organach limfatycznych u ludzi. W razie kontaktu ze szczególnym antygenem, Limfocyty B przekształcają się w produkujące przeciwciała plazmocyty lub w tak zwane komórki pamięci.  Te ostatnie stają się znowu aktywne w wypadku odnowionego kontaktu z tym samym antygenem (z  pomocą  Limfocytów T) i przekazują informacje zmagazynowane do plazmocytów, które produkują wtedy odpowiednie przeciwciała ( Nieswoisty system obronny).

Limfocyty T 

Limfocyty T są różnicowane w grasicy, małym organie za mostkiem. Limfocyty przenoszą na swojej powierzchni komórkowej kompleksy paraprotein, które rozpoznają i wiążą antygeny. Kompleksy te reagują tylko na określone antygeny, tak jak klucz pasuje do określonego zamka. Powoduje to aktywacje Limfocytów T. Rozróżnia się cytoksyczne Limfocyty T, które mogą wiązać i rozpuszczać komórki rozpoznane jako obce, to jest komórki noszące antygeny, pomocnicze Limfocyty T. Przy pomocy produkcji różnorodnych czynników wzrostu, umożliwiają one podział między Limfocytami B, a komórkami produkującymi przeciwciała.

Limfocytoza 

Limfocytoza - zwiększenie liczby krwinek białych (limfocytów) we krwi obwodowej.

Jest objawem trwania w organizmie procesów zapalnych, naruszających równowagę układu odpornościowego organizmu i w okresie rekonwalescencji po wszelkich chorobach infekcyjnych lub przy przebiegających łagodnie zakażeniach swoistych, jak gruźlica lub kiła. Bardzo duża limfocytoza jest objawem białaczek limfatycznych.

Limfocytozę wykazuje się podczas badania morfologii krwi.

Łagodność/Złośliwość 

Łagodność albo złośliwość wzrostu. Łagodne nowotwory nie zagrażają życiu ani zdrowiu. Złośliwe nowotwory są nieuleczalne i mają tendencję do naciskania prawidłowych tkanek i do nawracania po usunięciu.

Makrofagi 

Komórki fagocytarne; razem z  Monocytami tworzą system obronny przeciw patogenom dostającym się z zewnątrz organizmu.

Markery nowotworowe

Substancje antygenowe, których obecność jest charakterystyczna dla niektórych postaci nowotworów. Wiele komórek rakowych (np. komórki raka sutka i komórki raka żołądka) charakteryzuje się obecnością antygenów nowotworowych T (antygen Thomsena-Friedenreicha). W zdrowych komórkach ekspresja tych antygenów jest zahamowana, natomiast mogą się one ujawniać w komórkach nowotworu złośliwego. 

Przykłady markerów nowotworowych

Marker: Immunoglobuliny; Nowotwory: Szpiczak mnogi.

MCHC - (z ang. Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration)

Wskaźnik średniego stężenia hemoglobiny w objętości krwinek czerwonych. Norma wynosi 33-36,5 g/dl. Pomaga ustalić, czy niedokrwistość jest skutkiem niedoboru żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12.
Obliczamy MCHC ze wzorów:
MCHC [nmol/L] = Hb [mmol/L] / Hematokryt [L/L]
MCHC [g/dl]= Hb [g/dL] x 100 / Hematokryt [%]

MCV 

Wskaźnik średniej objętości krwinki czerwonej. U zdrowego dziecka wynosi około 80 fl. Pomaga ustalić, czy niedokrwistość jest skutkiem niedoboru żelaza, kwasu foliowego czy witaminy B12.
Wartości objętości krwinek niższe niż 70 fl są charakterystyczne dla niedoboru żelaza. Wyższe niż 110 fl mogą świadczyć o niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego.
MCV obliczane jest ze wzorów:
Hematokryt [%] x 10 / liczba erytrocytów [mln/1μL³]
Hematokryt [L/L] x 1000 / liczba erytrocytów [x 1012 / 1L]

Melfalan (ATC: 

L 01 AA 03) — lek należący do pochodnych iperytu azotowego, który zawiera rodnik fenyloalaninowy. Ma właściwości alkilujące, jest cytostatykiem swoistym dla cyklu komórkowego. Działa wolniej i jest mniej toksyczny niż np. cyklofosfamid.

Zastosowanie: szpiczak mnogi, czerwienica.

Mieloblasty - Komórki prekursory  Granulocytów.

Mielogram 

Mielogram to wyrażona w procentach zawartość różnych rodzajów komórek jądrzastych w szpiku kostnym pobranym drogą nakłucia (punkcji). Prawidłowy szpik jest miękki, stąd możliwe jest pobranie go do badania drogą nakłucia jamy szpikowej.

U dorosłych nakłuwa się najczęściej mostek lub kość biodrową, u dzieci kość piszczelową. Z pobranej miazgi sporządza się rozmazy i ogląda pod mikroskopem świetlnym.

Monocyty (MONO)

Podgrupa białych krwinek; monocyty i  Granulocyty niszczą bakterie zjadając je. W przypadku deficytu tych komórek,  Nieswoisty system obronny organizmu jest naruszony.

Monoklonalny 

Należący do jednego i tego samego klonu komórek. Szpiczak mnogi/plazmacytoma rozwija się z jednego złośliwego klonu i wszystkie pochodzące z niego komórki są takie same. Komórka-matka i jej komórki-córki formują patologiczny klon.

Nawrót 

Powrót choroby, w węższym znaczeniu jest to ponowne pojawienie się nowotworu po całkowitym wyleczeniu.

Neutrofile (NEUT) 

Granulocyty obojętnochłonne są komórkami układu odpornościowego należącymi do granulocytów. Pełnią zasadniczą rolę w odpowiedzi odpornościowej przeciwko bakteriom, ale nie pozostają obojętne również względem innych patogenów.

Neutropenia - Obniżenie ilości granulocytów obojętnochłonnych w surowicy krwi.

Nieswoisty system obronny 

Fagocyty (makrofagi),  Monocyty i obojętnochłonne  Granulocyty pomagają nieswoistemu systemowi obronnemu zwalczać obce patogeny.

Nietrzymanie moczu 

Tutaj: utrata kontroli nad układem moczowym, niezamierzone oddawanie moczu.

Nowotwór 

Proliferacja niekontrolowana i patologiczna określonych komórek, która może wystąpić w każdym miejscu organizmu człowieka.

OB patrz: Odczyn Biernackiego

Objawy ogólne choroby 

Często przy chorobach nowotworowych równocześnie występują trzy tzw. Objawy ogólne: podwyższona temperatura ciała, nocne poty i spadek masy ciała.

Obrona immunologiczna 

Umiejętność zwalczania antygenów, to jest ciał obcych takich jak bakterie czy grzyby, przez system obronny organizm człowieka.

Obrona infekcyjna 

Obrona organizmu przed zainfekowaniem bakteriami, wirusami lub grzybami. Obrona przed infekcjami składa się z nietkniętej skóry (kwasowa powłoka, naturalna flora bakteryjna) i błony śluzowej (wydzielina błony śluzowej zawiera substancje, które unieszkodliwiają patogeny), jak i z  Swoistego i  Nieswoistego układu obronnego.

Odczyn Biernackiego (OB, ESR)

(z ang. erythrocyte sedimentation rate - poziom sedymentacji erytrocytów)

Miara szybkości opadania krwinek w osoczu w jednostce czasu. Zwykle jest określany po jednej, a czasem dwóch godzinach. Test ten i jego zastosowanie w diagnostyce medycznej zostały po raz pierwszy opracowane w 1897 przez polskiego lekarza Edmunda Biernackiego.

Wykonanie - polega na pobraniu krwi, najczęściej z żyły odłokciowej do strzykawki zawierającej cytrynian sodu i następnie umieszczenie tej krwi w specjalnie kalibrowanej (co 1 milimetr) rurce.

Przyczyny zwiększenia:

Niechorobowe: w czasie ciąży i w okresie połogu, podczas miesiączki podczas stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych.
W innym przypadku zwiększony opad może wskazywać na: ostry stan zapalny, przewlekły stan zapalny - gorączka reumatyczna, reumatoidalne zapalenie stawów, niedokrwistość, niedoczynność i nadczynność tarczycy, ziarnica złośliwa, szpiczak mnogi, stosowanie niektórych leków dożylnych, urazy, złamanie kości, zespół nerczycowy, wstrząs.

Osocze krwi 

Część składowa krwi (55% objętości całej krwi) składające się w ponad 90% z wody i białek.

Osteoklasty, Osteoblasty 

Często określane jako fagocyty kości, ponieważ zmniejszają one gęstość tkanki kostnej. Odpowiednikami osteoklastów są osteoblasty; pomagają one tworzyć substancję kostną.

Osteoliza 

Miejsce w kości, w którym redukowana jest masa kostna. Przy szpiczaku mnogim/plazmacytomie, redukcja ta następuje w wyniku nadmiernej aktywności osteoklastów.

Osteoporoza 

Dolegliwość systemu szkieletowego związana z utratą gęstości i masy kości, oraz ze zwiększoną podatnością kości na złamania.

Paraproteiny 

Zbiorczy termin określający monoklonalnie utworzone  Immunoglobuliny i fragmenty immunoglobulin. Są one produkowane przez komórki szpiczakowe i są spotykane w wysokich stężeniach w surowicy krwi.

Pestycydy

Nawozy.

Plazmocyt 

Szczególny rodzaj komórek limfatycznych. Prawidłowe plazmocyty produkują przeciwciała przeciw obcym patogenom. W przypadku szpiczaka mnogiego występuje niczym nie kontrolowane mnożenie się patologicznych plazmocytów, produkujących atypowe i nieefektywne przeciwciała.

Pochodne morfiny

Pochodne morfiny to substancje o podobnym do morfiny działaniu.

Poliklonalny 

Przeciwieństwo  Monoklonalnego; nie należący do tego samego klonu komórkowego.

Prognoza

Przewidywany dalszy rozwój choroby.

Psychologiczny

Emocjonalny/umysłowy.

Punkcja 

Usuwanie płynów ustrojowych z naczyń (krwionośnych), otworów ciała, narządów czy guzów poprzez użycie hypodermicznej igły.

Przeciwciała 

Integralna część systemu obronnego organizmu człowieka. Przeciwciała wiążą obce antygeny i własne, na przykład substancje toksyczne oraz wirusy, i unieszkodliwiają je. W medycynie przeciwciała mogą być używane do celów diagnostycznych i leczniczych. Tak zwane monoklonalne przeciwciała mogą być produkowane w laboratorium i używane w celach terapeutycznych do leczenia chorób nowotworowych.

Przeszczepienie komórek macierzystych szpiku kostnego 

Przeszczep komórek macierzystych pozyskanych ze szpiku kostnego, lub z krwi obwodowej. Istnieje podstawowa różnica między przeszczepem szpiku kostnego od samego chorego ( Autologiczny przeszczep szpiku kostnego), a tym od członka rodziny, bądź od osoby trzeciej ( Alogeniczny przeszczep szpiku kostnego).

Radioterapia (Leczenie naświetlaniem)

Leczenie promieniami jonizującymi, wycelowanymi precyzyjnie w określony obszar organizmu poprzez użycie odpowiedniego nadajnika (zwykle akceleratora linearnego). Pole radiacyjne jest zaplanowane i obliczone wcześniej w taki sposób, aby dozowanie w regionie docelowym było odpowiednio wysokie, a prawidłowa tkanka była chroniona najlepiej jak to możliwe. Rozróżnia się radioterapię wewnętrzną (cząsteczkami promieniotwórczymi) i naświetlanie pochodzące z zewnątrz.

Remisja 

Ustąpienie przewlekłych objawów choroby; jednakże remisja nie koniecznie jest równoznaczna z wyleczeniem.

Terminologia kliniczna podkreśla różnicę między remisją pełną i remisją częściową.

Sepsa (Posocznica)

Infekcja spowodowana przez mikroorganizmy i dotykająca cały organizm człowieka.

Spiekanie

Deformowanie się kręgów w kręgosłupie.

Swoisty system obronny 

W kategoriach patogenów, rozróżniane są nieswoista dziedziczna i swoista nabyta odporność. Oba systemy są ze sobą połączone. Nośnikami swoistego systemu obronnego są przede wszystkim  Limfocyty.

Symptom - Objaw choroby.

Szpik kostny 

Tkanka wypełniająca wnętrze kości; miejsce tworzenia się komórek krwi.

Terapia - Leczenie choroby, działanie lecznicze.

Tomografia Komputerowa (TK)

Sterowana komputerowo rentgenowa procedura diagnostyczna służąca do tworzenia przekrojowych obrazów (tomogramów). Komputer ocenia obrazy przekrojowe na podstawie absorpcji delikatnego promieniowania rentgenowskiego wysłanego przez badaną warstwę.

Trombocyty 

Płytki krwi; jedna z głównych składowych części krwi, produkująca skrzepy w celu zamykania ran i zabezpieczania przed poważnym krwawieniem.

Ultrasonografia USG

Nieinwazyjna, atraumatyczna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu przekroju badanego obiektu.

Jednym z bardzo popularnych obecnie zastosowań ultrasonografii jest USG naczyń krwionośnych z wykorzystaniem zjawiska Dopplera. USG doppler pozwala na ocenę prędkości oraz kierunku przepływu krwi w naczyniach. Jako metoda całkowicie nieinwazyjna jest obecnie najpopularniejszym typem badania naczyń pozwalającym na dokładną ocenę zmian w zdecydowanej większości przypadków.

Wapń (Ca, łac. calcium) 

Pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.

Wapń wchodzi w skład kości oraz niektórych rodzajów ścian komórkowych.
Całkowita zawartość wapnia w organizmie człowieka wynosi 1,4-1,66% masy ciała, z czego 99% występuje w postaci związanej w kościach (hydroksyapatyty), natomiast pozostała część występuje w postaci zjonizowanej w surowicy krwi. Wapń zjonizowany jest obecny w płynie śródkomórkowym oraz pozakomórkowym

Winkrystyna (ATC: L 01 CA 02) 

Alkaloid barwinka (Vinca minor) o działaniu cytostatycznym. Należy do leków z grupy cytostatyków fazowo-specyficznych (faza M.). Jej działanie polega na wiązaniu się z tubuliną i hamowaniem mitozy.

Działania niepożądane: skurcz oskrzeli, zaparcia, niedrożność porażenna jelit, bóle szczęk
uczucie mrowienia i drętwienia w okolicach kończyn, zaburzenia widzenia, łysienie.

Winkrystynę podaje się wyłącznie dożylnie. Wynaczynienie powoduje martwicę okolicznych tkanek.

Wzór białokrwinkowy 

Procentowy skład białych krwinek.

copyright © 2004 by MARIMER All righst resrved.