Szpiczak
- istota choroby
Nasze Zdrowie XI Dodatek promocyjno-reklamowy do "RZECZPOSPOLITEJ". 30 marca 2007 r.
Wypowiedź prof. dr. hab. n. med. Aleksandra
Skotnickiego, kierownika Katedry i Kliniki Hematologii Collegium Medicum Uniwersytetu
Jagiellońskiego.
Szpiczak
mnogi jest przewlekłą chorobą układu krwiotwórczego, która polega na
patologicznym rozroście komórek plazmatycznych w szpiku kostnym. Choroba przebiega
w trzech etapach. Pierwszy z nich jest bezobjawowy i nie wymaga leczenia.
Natomiast kolejne wymagają leczenia, bowiem wiążą się z ryzykiem rozwoju przewlekłej
niewydolności nerek, złamań patologicznych kości oraz niewydolnością szpiku.
Nie znamy żadnego pojedynczego czynnika powodującego
zachorowanie na szpiczaka mnogiego. Niemniej jednak możemy powiedzieć, że
choroba ta niezwykle rzadko występuje u dzieci, nastolatków i młodych
dorosłych. Wśród osób dorosłych częstość szpiczaka mnogiego wzrasta wraz z
wiekiem. Największa częstość zachorowań przypada na piątą, szóstą i siódmą
dekadę życia. Wynika to najprawdopodobniej z kumulowania się wpływu czynników
środowiskowych oraz zmian organizmu związanych z wiekiem (np. hormonalnych).
Choroba ta częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Szpiczak mnogi stanowi
około 1-2% wszystkich nowotworów i jest drugim najczęstszym nowotworem
hematologicznym po chłoniakach. W Polsce choruje na niego około 6 tysięcy osób.
Chorzy, cierpiący na szpiczaka mnogiego zwykle
odczuwają bóle kostne, dlatego po pomoc udają się najczęściej do lekarza pierwszego
kontaktu, ortopedy, rehabilitanta lub masażysty. Z tych między innymi powodów
trudno jest zdiagnozować chorobę odpowiednio wcześnie. Mogłoby w tym pomóc wykonanie
prostego badania, jakim jest odczyn Biernackiego (OB), które ocenia szybkość
opadania czerwonych krwinek w probówce. Dzięki temu możemy szybko, łatwo i
tanio podejrzewać, że mamy do czynienia ze szpiczakiem.
Podstawą leczenia jest chemioterapia, która niszczy
komórki nowotworowe w szpiku. Cykliczne powtarzanie terapii zapobiega nawrotom
choroby. Chemioterapia może być wspomagana autologicznym przeszczepieniem
macierzystych komórek krwiotwórczych, dzięki czemu powraca możliwość wytwarzania
prawidłowych krwinek. U niektórych chorych, kiedy leczenie to jest nieskuteczne,
stosuje się nowe leki jak talidomid lub velcade (bortezomib).
Wiele osób, spośród chorych na szpiczaka mnogiego
pozostaje w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Wymagane są jednak
okresowe kontrole lekarskie i laboratoryjne, aby uchronić się przed nawrotami
choroby. Większość chorych, aby podtrzymać remisję choroby zażywa stale
talidomid, preparat ten jest refundowany. Kilka lat temu chorzy utworzyli swoje
stowarzyszenie, które stało się partnerem lekarzy onkologów w działaniach na
rzecz zwiększenia dostępu pacjentów ze szpiczakiem mnogim do nowoczesnych metod
leczenia, w tym terapii velcade. N
VELCADE (Bortezomib, PS-341)
Velcade należy do grupy leków nazywanych -
biochemicznymi inhibitorami namnażania się komórek. Doprowadzają one do śmierci
komórek nowotworowych. Preparat jest stosowany w leczeniu dorosłych pacjentów
ze szpiczakiem mnogim. Przepisywany jest pacjentom, którzy otrzymali wcześniej
przynajmniej jeden program leczenia i których choroba uległa pogorszeniu
podczas ostatnio stosowanego leczenia. Bortezomib może być stosowany u pacjentów,
którzy już byli leczeni za pomocą przeszczepiania szpiku, albo u pacjentów,
którzy nie mogą być leczeni w ten sposób.
Velcade uzyskał w 2003 r. aprobatę do leczenia
szpiczaka mnogiego w Stanach Zjednoczonych. Obecnie na świecie prowadzi się
wiele badań z wykorzystaniem tego leku. Ich wyniki wskazują jednoznacznie na
dużą skuteczność preparatu. Lek wykorzystuje się w różnych kombinacjach
terapeutycznych, z dobrym wynikiem stosowany jest również pojedynczo.
Bortezomib jest inhibitorem proteasomów. Wpływa na
procesy, od których zależy wzrost i przeżycie komórek szpiczaka mnogiego.
Działanie tego leku polega na: uniemożliwieniu przylegania komórek MM do zrębu
szpiku kostnego, zahamowaniu czynnika jądrowego kappa B, upośledzeniu mechanizmów
naprawy DNA, zmniejszeniu aktywności sygnalizacyjnych szlaków wzrostowych i
anty-apoptotycznych oraz ilości związanych z nimi białek, takich jak kinazy
białkowe aktywowane przez mitogeny, kinazy 3-fosfatydyloiznozytolu, Bcl2 czy
inhibitory białek apoptozy.
PS. Na wniosek polskich hematologów, jak i samych
pacjentów od 1 kwietnia 2007 r. NFZ wpisał bortezomib do katalogu świadczeń
onkologicznych - chemioterapia. n